miftahcairo.com

 

 

 

 

4- ตัวอย่างของฮะดีษซอเฮียะฮ์ :

 

                คือฮะดีษที่ท่านบุคอรีย์ ได้นำอกรายงานในหนังสือซอเฮียะฮ์ของท่านโดยท่านได้กล่าวว่า :

 

(( حدثناعبداللهبنيوسفقالأخبرنامالكعنابنشهاب  عنمحمدبنجبيربنمطعمعنأبيهقالسمعتُرسولَالله  صلىاللهعليهوسلمقَرَأَفِيالمغربِبِالطورِ))رواهالبخاري

 

                “อับดุลเลาะห์ บุตร ยูซุฟ ได้เล่าให้พวกเราฟังโดยกล่าวว่า มาลิกได้บอกพวกเรา จาก อิบนิซิฮาบ จาก

มุฮำหมัด อิบนิญุบัยร์ บุตร มุตอิม จากบิดาของเขา (คือญุบัยร์) ได้กล่าวว่า : ข้าพเจ้าได้ยินท่านรอซูลุ้ลเลาะห์

(ซ.ล.) อ่านซูเราะห์อัตตูร ในละหมาดมักริบ”(รายงานโดยบุคอรี : ภาค การอะซาน)

 

                ดังนั้นฮะดีษนี้เป็นฮะดีษซอเฮียะฮ์เพราะ :

 

                ก) สายรายงานติดต่อกัน :เนื่องจากนักรายงานแต่ละคนได้ยินฮะดีษนี้มาจากครูของตน ส่วนการใช้คำ

ว่า  عَنْ “จาก”ในสายรายงานที่เรียกว่า “อันอะนะห์”(عَنْعَنَة)  (อันอะนะห์ : คือการรายงานฮะดีษจากครูโดย

ใช้คำว่า عَنْ“จาก ” ซึ่งต่อไปจะได้อธิบายอย่างละเอียดถึงข้อกำหนดของ อันอะนะห์ ในหัวข้อเรื่องฮะดีษ มุอัน

อัน  : ผู้เรียบเรียง) ของมาลิก อิบนุซิฮาบ และอิบนิยุญุบัยร์ ให้ถือว่าเป็นสายรายงานที่ติดต่อกันเพราะคนเหล่านี้

จะไม่รายงานโดยข้ามครูของตนไปที่เรียกว่า تَدْلِيْس “ตัดลีส”

 

                ข , ค ) และเพราะนักรายงานแต่ละคนเป็ผู้มีคุณธรรมและมีความจำแม่นยำ :และต่อไปนี้คือคุณสมบัติ

ของพวกเขาตามทรรศนะของงนักวิชาการวิเคราะห์ด้านเสียและด้านดีของนักรายงาน .

 

1- อับดุลเลาะห์ บุตร ยูซุฟ :  ثِقَةٌ،مُتْقِنٌ   “ไว้ใจได้ ละเอียดถี่ถ้วน”.

2- มาลิก บุตร อะนัส :  إِمَامٌ،حَافِظٌ   “อิหม่าม(ผู้นำ), นักจำฮะดีษ .

3- อิบนุซิฮาบ อัซซุห์รีย์ : فَقِيْهٌ،حَافِظٌ،مُتْقِنٌعَلَىجَلاَلَتِهِوإِتْقَانِه   มีความเข้าใจ  เป็นนักจำ    

    ฮะดีษ   เป็นที่ยอมรับกันในความยิ่งใหญ่ของเขา  และละเอียดถี่ถ้วน .

4- มุฮำหมัด บุตร  ยุบัยร์ :  ثِقَةٌ  “ไว้ใจได้”.

5- ญุบัยร์ บุตร มุตอิม : صَحَابِيٌّ “เป็นซอฮาบะห์”.

 

                ง) และเพราะไม่ใช่เป็นฮะดีษ ชาด :  เนื่องจากไม่มีสิ่งใดที่เหนือกว่ามาขัดแย้ง .

 

                จ) และเพราะเป็นฮะดีษที่ไม่มีข้อบกพร่องใดๆ จากบรรดาข้อบกพร่องทั้งหลาย .

 

5- ข้อกำหนดของฮะดีษซอเฮียะฮ์ :

 

                จำเป็นต้องปฏิบัติตามฮะดีษซอเฮียะฮ์ โดยมติของนักวิชาการฮะดีษ และบุคคลที่เชื่อถือได้จาก

นักวิชาการรากฐานนิติศาสตร์ และนักวิชาการด้านนิติศาสตร์ , และถือเป็นหลักฐานหนึ่งจาก บรรดหลักฐานของ

ศาสนา , ที่มุสลิมไม่อาจละเลยได้ .

 

 

6- ความมุ่งหมายในคำพูดนักวิชาการที่กล่าวว่า :هَذَاحَدِيْثصَحِيْح“นี่เป็นฮะดีษซอเฮียะฮ์”หรือ

 هَذَاحَدِيْثغَيْرُصَحِيْح  “นี่ไม่ใช่ฮะดีษซอเฮียะฮ์”  :

 

(ก) ความมุ่งหมายของนักวิชาการที่กล่าวว่า :هَذَاحَدِيْثصَحِيْح“นี่เป็นฮะดีษซอเฮียะฮ์”นั้น

หมายความว่าเงื่อนไขทั้งห้าประการของฮะดีษซอเฮียะฮ์ได้เกิดขึ้นแล้วในฮะดีษนี้ ไม่ได้หมาย ความว่าความเป็น

จริงมันจะเป็นฮะดีษซอเฮียะฮ์โดยเด็ดขาดแน่นอน  ทั้งนี้เพราะอาจเป็นไปได้ที่จะเกิดการผิดพลาดและหลงลืม

กับผู้ที่ไว้ใจได้ในการรายงาน .

               

ข) ความมุ่งหมายของนักวิชาการที่ว่า : (هَذَاحَدِيْثغَيْرُصَحِيْح) “นี่ไม่ใช่ฮะดีษซอเฮียะฮ์” นั้นหมายความว่า

เงื่อนไขของฮะดีษซอเฮียะฮ์ทั้งห้าประการ หรือบางส่วนไม่ได้เกิดขึ้นในฮะดีษนี้  ไม่ได้หมายความว่าในความ

เป็นจริงมันจะเป็นเรื่องโกหก เพราะคนที่ผิดพลาดมากๆอาจจะพูดถูกก็ได้ (ดู ตัดรีบุดรอวีย์ เล่ม 1 หน้าที่ 75-76 )

 

 

7- จะกำหนดลงไปได้ใหมว่าสายรายงานใดซอเฮียะฮ์ที่สุด อย่างไม่มีเงื่อนไข ?

 

                ที่ถูกต้องแล้วไม่อาจกำหนดลงไปได้ว่าสายรายงานใดซอเฮียะฮ์ที่สุดอย่างไม่มีข้อแม้เพราะความเหลื่อม

ล้ำของลำดับขั้นการเป็นซอเฮียะฮ์นั้น ขึ้นอยู่กับสายรายงานฮะดีษว่าจะสามารถครอบคลุมถึงเงื่อนไขในการเป็น

ซอเฮียะฮ์ได้เพียงใด และน้อยมากที่จะพบขั้นสูงสุดอยู่ในเงื่อนไขซอเฮียะฮ์ทั้งหมด  ทางที่ดีแล้วไม่ควรกำหนด

ลงไปอย่างตายตัวว่าสายรายงานใดซอเฮียะฮ์ที่สุด อย่างไม่มีข้อแม้ , ทั้งที่เป็นเช่นนี้ก็ยังมีผู้นำเอาคำพูดของผู้นำ

บางท่านที่กล่าวในเรื่องสายรายงานที่ซอเฮียะฮ์ที่สุด มาถ่ายทอดไว้และตามที่ปรากฏแล้วผู้นำทุกคนก็ได้ให้

น้ำหนักแก่สายรายงานที่ตนเห็นว่าแข็งแรง , ส่วนหนึ่งจากทรรศนะเหล่านั้นที่เห็นว่าสายรายงานที่ซอเฮียะฮ์ที่สุด

คือ :

 

                ก) الزهريعنسالمعنأبيه  “ซุห์รีย์ จาก ซาล็ม จากบิดาของเขา”  (คืออับดุลเลาะห์ บุตร อุมัร

บุตร คอตตอบ)  เป็นทรรศนะของ อิสฮาก บุตร รอฮุวัยฮ์ และอะห์หมัด .

 

                ข)  ابنسيرينعنعبيدةعنعلي    “อิบนุซีรีน จาก อุบัยดะห์ จากอะลี”   (คืออะลี บุตร อะบี

ตอลิบ) เป็นทรรศนะของ อิบนุ้ลมะดีนะห์ และ ฟัลลาซ .

 

                ค)   الأعمشعنابراهيمعنعلقمةعنعبدالله“อะอ์มัช จาก อิบรอฮีม จาก อัลกอมะห์  จาก

 อับดิ้ลลาห์”  (คืออับดุลเลาะห์ บุตร มัสอูด) เป็นทรรศนะของ อิบนุ มุอีน .

 

                ง) الزهريعنعليبنالحسينعنأبيهعنعلي “ซุห์รีย์ จากอะลี บุตร ฮุเซ็น จากบิดาของเขา

 จากอะลี”   เป็นทรรศนะของอะบูบักร์ บุตร อะบี ชัยบะห์ .

 

                จ)   مالكعننافععنابنعمر“มาลิก จากนาเฟียะอ์ จาก อิบนิอุมัร”เป็นทรรศนะของบุคอรี .

 

 

8- หนังสือเล่มใดเป็นหนังสือเล่มแรกที่มีฮะดีษซอเฮียะฮ์แต่เพียงอย่างเดียว :

 

                หนังสือเล่มแรกที่มีฮะดีษซอเฮียะฮ์แต่เพียงอย่างเดียวคือหนังสือ ซอเฮียะฮ์บุคอรี ต่อมาได้แก่ ซอเฮียะฮ์

มุสลิม หนังสือทั้งสองเล่มนี้ถือเป็นหนังสือที่มีความถูกต้องมากที่สุดรองจากคัมภีร์อัลกุรอาน และประชาชาติ

มุสลิมมีมติให้การยอมรับหนังสือทั้งสองเล่มดังกล่าว .

 

                ก) ระหว่างหนังสือสองเล่มนั้น เล่มใดซอเฮียะฮ์กว่ากัน :ซอเฮียะฮ์บุคอรี ถือว่า ซอเฮียะฮ์ที่สุด และมี

ประโยชน์มากที่สุด ทั้งนี้เพราะฮะดีษบุคอรีมีสายรายงานที่ติดต่อกันยิ่งกว่า และนักรายงานแต่ละคนไว้ใจได้

มากกว่า และเพราะซอเฮียะฮ์บุคอรีมีข้อวินิจฉัยทางด้านนิติศาสตร์ และหัวข้อเรื่องที่เร้าความอยากรู้ ซึ่งไม่มีอยู่

ในซอเฮียะฮ์มุสลิม .

 

                และที่ว่าซอเฮียะฮ์บุคอรีเหนือกว่าซอเฮียะฮ์มุสลิมนี้ก็โดยการพิจารณาภาพรวม เพราะถ้าไม่เช่นนั้นแล้ว

ก็จะพบว่ามีบางฮะดีษในมุสลิมแข็งแรงกว่าบางฮะดีษในบุคอรี .

 

                และมีบางทรรศนะกล่าวว่า : ซอเฮียะฮ์มุสลิมเหนือกว่าซอหียะห์บุคอรี แต่ที่ถูกต้องคือทรรศนะแรก .

 

                ข) หนังสือทั้งสองได้รวบรวมฮะดีษซอเฮียะฮ์ไว้ทั้งหมด หรือติดตามอยู่กับฮะดีษซอเฮียะฮ์ใช่ใหม ?

 

                บุคอรีและมุสลิม ไม่ได้รวบรวมฮะดีษซอเฮียะฮ์ทั้งหมดไว้ในหนังสือซอเฮียะฮ์ของท่านทั้งสองและ

ไม่ได้ติดตามอยู่กับฮะดีษซอเฮียะฮ์ , ดังท่านบุคอรีได้กล่าวว่า : “ข้าพเจ้าไม่ได้บรรจุไว้ในหนังสือของข้าพเจ้า

 “อัลยาเมียะอฺ” นี้นอกจากฮะดีษที่ซอเฮียะฮ์ และข้าพเจ้าได้ทิ้งฮะดีษซอเฮียะฮ์เป็นจำนวนมาก เพราะกลัวจะยาว”

 (ในบางรายงานว่า ”ความยาวจะทำให้เบื่อ”หมายความว่าท่านบุคอรีได้ทิ้งการรายงานฮะดีษซอเฮียะฮ์เป็น

จำนวนมาก โดยไม่ได้บรรจุไว้ในหนังสือของท่าน เพระจะทำให้หนังสือยืดยาว และทำให้ผู้คนเบื่อหน่าย:

ผู้เรียบเรียง)

 

                และมุสลิมได้กล่าวว่า :  “ ไม่ใช่ทุกฮะดีษซอเฮียะฮ์ที่ข้าพเจ้ามี จะบรรจุอยู่ในหนังสือเล่มนี้ แต่ที่ข้าพเจ้า

บรรจุไว้นั้นเป็นฮะดีษที่นักวิชาการได้มติกันแล้ว ” (หมายความว่าฮะดีษที่มุสลิมมีอยู่นั้นมีเงื่อนไขการเป็นฮะดีษ

ซอเฮียะฮ์ ที่เป็นมติของนักวิชาการ:ผู้เรียบเรียง)

 

 

                ค) ฮะดีษซอเฮียะฮ์ได้ขาดไปจากหนังสือทั้งสองเล่มมากหรือน้อย?

                1- ท่านฮาฟิซ  อิบนุ้ลอัครอม ได้กล่าวว่า : ไม่ได้ขาดหายไปจากหนังสือทั้งสองเล่มนอกจากจำนวนเพียง

เล็กน้อยเท่านั้น , แต่คำพูดเช่นนี้ได้ถูกปฏิเสธ .

 

                2- ที่ถูกต้องแล้วยังมีฮะดีษซอเฮียะฮ์อีกเป็นจำนวนมาก ที่ไม่ได้ถูกบรรจุไว้ในหนังสือซอเฮียะฮ์ทั้งสอง

เล่มนั้น , ได้รายงานจากท่านบุคอรี กล่าวว่า : สิ่งที่ข้าพเจ้าทิ้งไปจากฮะดีษซอเฮียะฮ์นั้นมีเป็นจำนวนมาก ”และ

ท่านบุคอรีได้กล่าวว่า : ข้าพเจ้าท่องจำหนึ่งแสนฮะดีษที่ซอเฮียะฮ์ และอีกสองแสนฮะดีษที่ไม่ซอเฮียะฮ์”  (ดู

หนังสืออุลูมุ้ลฮะดีษ หน้า 16)

 

                ง) มีฮะดีษจำนวนเท่าไร ในหนังสือแต่ละเล่มจากหนังสือซอเฮียะฮ์ทั้งสอง

 

                1- หนังสือซอเฮียะฮ์บุคอรี  มีฮะดีษทั้งสิ้น เจ็ดพันสองร้อยเจ็ดสิบห้าฮะดีษ รวมทั้ฮะดีษที่ซ้ำกัน  ถ้าไม่

รวมฮะดีษที่ซ้ำกันจะมีจำนวน สี่พันฮะดีษ .

 

                2- หนังสือซอเฮียะฮ์มุสลิมมีฮะดีษทั้งสิ้นหนึ่งหมื่นสองพันฮะดีษ รวมทั้งฮะดีษที่ซ้ำกัน ถ้าไม่นับที่ซ้ำ

กันจะมีจำนวนประมาณสี่พันฮะดีษ .

 

                จ) เราจะสามารถพบฮะดีษซอเฮียะฮ์จำนวนที่เหลือจากที่บุคอรีและมุสลิมนำมาบรรจุไว้ในหนังสือทั้ง

สองของท่านได้จากที่ใด

 

                เราจะสามารถพบฮะดีษซอเฮียะฮ์ที่เหลือได้จากหนังสือต่างๆ ที่ถูกรับรองแล้วและมีอย่างแพร่หลาย  

เช่นหนังสือซอเฮียะฮ์ ของอิบนุฮิบบาน(صحيحابنحبان)  , ซอเฮียะฮ์อิบนุคุซัยมะห์  (صحيحابنخزيمة)

,มุสตัดรอก ของ     ฮากิม (مستدركالحاكم), และหนังสือสุนันทั้งสี่ (อันได้แก่ สุนันอะบีดาวูด สุนันติรมีซี

สุนันนะซาอี และสุนันอิบนุมายะห์) และสุนัน ดารุกุตนีย์ และบัยหะกีย์ เป็นต้น .

                จะยังไม่พอเพียงที่พบฮะดีษอยู่ในหนังสือเหล่านี้แล้ว จะตัดสินลงไปว่าเป็นฮะดีษซอเฮียะฮ์ แต่

จำเป็นต้องอาศัยการชี้ชัดลงไปว่ามันเป็นฮะดีษซอเฮียะฮ์ด้วย , นอกจากจะพบในหนังสือที่ตั้งเงื่อนไขไว้ว่าจะ

นำเอาแต่ฮะดีษซอเฮียะฮ์เท่านั้นมาบรรจุไว้ เช่นหนังสือซอเฮียะฮ์ อิบนุคุซัยมะห์ เป็นต้น .

 

 

9- คำวิจารณ์หนังสือ มุสตัดรอก ของ ฮากิม, ซอเฮียะฮ์ อิบนุคุซัยมะห์ และซอเฮียะฮ์     อิบนุฮิบบาน

 

                ก)مستدركالحاكم“หนังสือ มุสตัดรอก ของ ฮากิม”:เป็นหนังสือขนาดใหญ่เล่มหนึ่ง จากบรรดา

หนังสือฮะดีษ , ผู้เรียบเรียงได้นำมาบรรจุในหนังสือเล่มนี้ด้วยฮะดีษซอเฮียะฮ์ ตามเงื่อนไขของบุคอรีและมุสลิม

 หรือตามเงื่อนไขของคนใดคนหนึ่งจากทั้งสอง โดยที่ทั้งสองท่าน ไม่ได้นำออกรายงานไว้ในหนังสือของท่าน

ทั้งสอง , และเช่นเดียวกันท่านก็ได้นำเอาฮะดีษที่ถือว่าซอเฮียะฮ์ สำหรับท่านมาบรรจุไว้อีกด้วยแม้จะไม่ได้ตาม

เงื่อนไขของคนใดคนหนึ่งจากทั้งสองก็ตาม , โดยท่านจะใช้สำนวนว่าเป็นฮะดีษที่มีสายรายงานที่ซอเฮียะฮ์ , แต่

บางคราวท่านก็กล่าถึงบางฮะดีษที่ไม่ใช่ฮะดีษซอเฮียะฮ์ โดยได้กล่าวเตือนเอาไว้  และท่านมักหละหลวมในการ

ตัดสินฮะดีษซอเฮียะฮ์ , ทางที่ดีแล้วควรต้องติดตามและชี้ชัดลงไปตามสภาพที่เหมาะสมของแต่ละฮะดีษ , ท่าน

ซะฮะบีย์ได้ติดตามดูฮะดีษของท่าน ฮากิม และได้ชี้ชัดลงไปที่หะดีษเป็นจำนวนมากตามที่เหมาะสมแก่สภาพ

ของมัน หนังสือเล่มนี้ยังต้องการการจรวจสอบและเอาใจใส่.(บัดนี้ ดร. มะห์มูด อัลมีเราะห์ ได้ติดตามฮะดีษใน

หนังสือ มุสตัดรอก ที่ท่าน ซะฮะบีย์ ยังไม่ได้ตัดสิน ตามสภาพที่เหมาะสม และมีความตั้งใจที่จะจัดพิมพ์).

 

                ข)  صحيحابنحبان(ซอเฮียะฮ์ อิบนุ ฮิบบาน) : หนังสือเล่มนี้การเรียบเรียงเป็นไปอย่างน่าฉงนยิ่ง

ไม่ใช่การเรียบเรียงตามลำดับบท และไม่ใช่เรียบเรียงตามสายรายงาน ด้วยเหตุนี้จึงได้ชื่อว่า

(التقاسيموالأنواع)“ แบ่งเป็นแผนกๆและประเภทๆ ”การค้นหาฮะดีษในหนังสือเล่มนี้มีความลำบากอย่าง

ยิ่งยวด และมีนักวิชาการรุ่นหลังได้เรียบเรียงหนังสือเล่มนี้ขึ้นใหม่แล้วตามลำดับบท (คือ อะมีร อะลาอุดดีน

อะบุ้ลฮะซัน อะลี บุตร บัลบาน เสียชีวิตปี ฮ.ศ. 739 และตั้งชื่อว่า        الإحسانفيتقريبصحيحابنحبان

(อัลเอียะฮ์ซาน ฟี ตักรีบ อิบนิ ฮิบบาน)

 

                ท่านอิบนุอิบบานเป็นคนที่หละหลวมในการตัดสินฮะดีษซอเฮียะฮ์ แต่ก็ยังมีความหละหลวมน้อยกว่า

ท่านฮากิม(ดู ตัดรีบุรรอวีย์ เล่มหนึ่ง หน้า 109) .

 

                ค) صحيحابنخزيمة(ซอเฮียะฮ์ อิบนุ คุซัยมะห์) : เป็นหนังสือที่จัดเข้าอยู่ในลำดับสูงกว่า หนังสือ

ซอเฮียะฮ์ อิบนุ ฮิบบาน เพราะมีความรอบคอบมากกว่า ถึงขนาดที่เขาจะไม่ชี้ชัดว่าเป็น ฮะดีษซอเฮียะฮ์ ถ้าหากมี

คำวิจารณ์เพียงเล็กน้อยในสายรายงาน.         (ดู ตัดรีบุรรอวีย์ เล่มหนึ่ง หน้า 109)  

 

 

10- المستخرجاتعلىالصحيحينหนังสือเทียบสายรายงานกับสายรายงานของบุคอรีและมุสลิม :

 

                ก) เนื้อหาของหนังสือเทียบสายรายงาน :

 

                คือผู้เรียบเรียงจะมายังหนังสือเล่มหนึ่งจากบรรดาหนังสือฮะดีษ และจะนำฮะดีษของหนังสือเล่มนั้น

ออกรายงานด้วยสายรายงานของเขาเองที่ไม่ใช่สายของเจ้าของหนังสือ แต่สายรายงานจะรวมกันกับสายของ

เจ้าของหนังสือที่ครูของเขาหรือคนที่เหนือขึ้นไป .

 

                ข) หนังสือเทียบสายรายงานกับสายรายงานของบุคอรีและมุสลิมที่แพร่หลาย :

 

                1- المستخرجلأبيبكرالاسماعيليعلىالبخاري“หนังสือเทียบสายรายงาน ของอะบูบักร์

อัลอิสมาอีลีย์ เทียบกับสายรายงานของ บุคอรี”

 

                2- المستخرجلأبيعوانةالاسفرايينيعلىمسلم  “หนังสือเทียบสายรายงานของ อะบู     

อุวานะห์ อัลอิสฟิรอยินีย์ เทียบกับสายรายงานของ มุสลิม”

 

                3- المستخرجلأبينعيمالأصفهانيعلىكلمنهما “หนังสือเทียบสายรายงานของ อะบูนุอัยม์

 อัลอัชฟะฮานีย์ เทียบกับสายรายงานของบุคอรีและมุสลิม”.

 

 

                ค) จำเป็นหรือไม่ที่เจ้าของหนังสือเทียบสายรายงานจะต้องนำถ้อยคำมาให้ตรงกับถ้อยคำของ บุคอรี

และมุสลิม.

 

                ผู้เรียบเรียงหนังสือเทียบสายรายงานไม่จำเป็นต้องตรงกับบุคอรีและมุสลิม ในด้านถ้อยคำ เนื่องจากพวก

เขาจะถ่ายทอดตามถ้อยคำที่ตกทอดมาถึงพวกเขาจากสายครูของพวกเขา ดังนั้นจึงพบว่ามีความแตกต่างกัน

เล็กน้อยในบางถ้อยคำ

 

 

                และในทำนองเดียวกันนี้ฮะดีษที่ผู้เรียบเรียงยุคก่อน ได้นำออกรายงานไว้ในหนังสือที่เป็นเอกเทศของ

พวกเขา อาทิเช่นท่าน บัยฮะกีย์ และท่าน บุฆ์วีย์  (البغوي)ที่กล่าวว่า “รายงานฮะดีษนี้โดยท่านบุคอรี”

(رواهالبخاري)หรือ “รายงานฮะดีษนี้โดยท่านมุสลิม”(رواهالبخاري)  ความจริงมีบางฮะดีษที่แตกต่างกัน

ในด้านความหมายและถ้อยคำ , ความมุ่งหมายแท้จริงของพวกเขาที่กล่าวว่า “ฮะดีษนี้รายงานโดยบุคอรีและ

มุสลิม” ก็คือท่านทั้งสองได้รายงานต้นตอของฮะดีษนั้นๆ .

 

 

                ง) จะยินยอมให้ถ่ายทอดฮะดีษจากหนังสือ เทียบสายรายงานหรือไม่ โดยอ้างว่าเป็นฮะดีษที่รายงานโดย

บุคอรีและมุสลิม

 

                อาศัยหลักการดังกล่าวข้างต้น ไม่ยินยอมให้ผู้ใดถ่ายทอดฮะดีษจากหนังสือเทียบสายรายงาน โดยกล่าว

ว่าเป็นฮะดีษที่รายงานโดยบุคอรีหรือมุสลิม นอกจากต้องประกอบด้วยหนึ่งจากสองประการนี้ :

 

                1- ต้องนำฮะดีษนั้นไปตรวจสอบกับรายงานของบุคอรีและมุสลิม

                2- หรือเจ้าของหนังสือเทียบสายรายงาน หรือผู้เรียบเรียงได้กล่าวว่า “บุคอรีและมุสลิม ได้นำออก

รายงานโดยใช้ถ้อยคำเดียวกัน”

 

                จ) ประโยชน์ของหนังสือเทียบสายรายงานที่เทียบกับสายของบุคอรีและมุสลิม :

                สำหรับหนังสือที่เทียบสายรายงานกับบุคอรีและมุสลิมนั้น มีประโยชน์มากมายเกือบสิบประการ ตามที่

ท่าน ซุยูตีย์ ได้กล่าวไว้ในหนังสือ อัตตัดรีบ ของท่าน และต่อไปนี้จะได้กล่าวถึงประโยชน์ที่สำคัญๆของมันคือ :

 

                1- عُلُوُّاْلإِسْنَادِ(สายรายงานสูง) : คือสายรายงานที่มีผู้รายงานน้อยเพราะผู้เรียบเรียงถ้าหากเขารายงาน

ฮะดีษหนึ่งจากสายของบุคอรีเป็นต้น สายรายงานก็จะต่ำกว่า (คือมีผู้รายงานมากกว่า) สายที่เขาใช้รายงานใน

หนังสือเทียบสายรายงาน

 

                2-اَلزِّيَادَةُفِيقَدَرِالصحيحِ  (เพิ่มคุณค่าของฮะดีษซอเฮียะฮ์) : เพราะจะเกิดถ้อยคำเพิ่มเติม และ

ครบถ้วนสมบูรณ์ในบางฮะดีษ .

                3-القُوَّةُبِكَثرةِالطُّرُقِ(แข็งขึ้นเพราะมีหลายสายรายงาน) : ประโยชน์ข้อนี้จะนำไปใช้ในการให้

น้ำหนัก (الترجيح) ในกรณีที่ฮะดีษขัดแย้งกัน

 

 

11- ฮะดีษอย่างใดที่ถูกตัดสินว่าเป็นฮะดีษซอเฮียะฮ์ จากฮะดีษที่รายงานโดยบุคอรีและมุสลิม ?

 

                ดังได้กล่าวมาแล้วว่าบุคอรีและมุสลิม ไม่ได้บรรจุไว้ในหนังสือซอเฮียะฮ์ของเขาทั้งสองนอกจากฮะดีษ

ที่ซอเฮียะฮ์เท่านั้น และประชาชาติอิสลามก็ได้ให้การยอมรับหนังสือทั้งสองเล่มนั้นแล้ว ดังนั้นอะไรคือฮะดีษที่

ถูกกำหนดว่าเป็นฮะดีษซอเฮียะฮ์ และที่ประชาชาติอิสลามได้ให้การยอมรับ .

 

                คำตอบก็คือ : ฮะดีษที่บุคอรีและมุสลิมได้รายงาน โดยมีสายรายงานที่ติดต่อกัน ก็คือฮะดีษที่ถูกตัดสินว่า

เป็นฮะดีษซอเฮียะฮ์ ส่วนฮะดีษที่มีสายรายงานขาดหายไปคนหนึ่งหรือมากว่าหนึ่ง ในตอนต้นของสายรายงาน

 ที่เรียกในคำเฉพาะว่า (مُعلَّق)“ฮะดีษมุอั้ลลัก”ซึ่งพบเป็นจำนวนมากในซอเฮียะฮ์บุคอรีโดยเฉพาะอย่างยิ่งใน

หัวข้อเรื่องของแต่ละบท (تراجمالأبواب)และในคำนำของบทต่างๆ (مقدماتالأبواب)  แต่จะไม่มีฮะดีษ

ประเภทนี้อยู่ในเนื้อหาของแต่ละบทเลย ส่วนในซอเฮียะฮ์มุสลิมนั้นจะไม่พบฮะดีษประเภทนี้เลยยกเว้นเพียง

ฮะดีษเดียวเท่านั้น ในบทที่ว่าด้วยเรื่อง ตะยัมมุม ซึ่งมุสลิมไม่ได้นำสายรายงานอย่างติดต่อกันของฮะดีษนี้มาไว้

ในที่อื่น  ดังนั้นข้อกำหนดของฮะดีษ มุอั้ลลัก ก็จะเป็นไปตามรายละเอียดดังนี้ :

 

                ก) ฮะดีษ มุอั้ลลัก ที่รายงานโดยใช้คำพูดแบบเด็ดขาด (صِيْغَةُالْجَزْمِ): เช่นใช้คำว่า (قَالَ)“เขาได้พูด

ว่า” และ (أَمَرَ)“เขาได้ใช้ว่า” และ (ذَكَرَ) “เขาได้กล่าวว่า”  ก็ให้ตัดสินว่าสิ่งที่ถูกพาดพิงไปถึงนั้น ซอเฮียะฮ์ .

 

                ข) ฮะดีษ มุอั้ลลัก ที่รายงานโดยใช้คำพูดแบบไม่เด็ดขาด  (صِيْغَةُالتمريضِ): เช่นใช้คำว่า (يُرْوَى)

“ถูกรายงานมาว่า” และ (يُذْكَرُ)“ถูกพูดว่า”  และ (يُحْكَى)“ถูกเล่าว่า”หรือ (رُوِيَ)“ได้ถูกรายงานว่า” หรือ

(ذُكِرَ)“ได้ถูกเล่าว่า”  เป็นต้น , ก็จะไม่ตัดสินว่าสิ่งที่ถูกพาดพิงถึงนั้น ซอเฮียะฮ์ ทั้งที่เป็นเช่นนี้ก็ไม่พบว่ามีฮะดีษ

ที่อยู่ในขั้นอ่อนมากอยู่ในซอเฮียะฮ์บุคอรี เนื่องจากท่านบุคอรีไม่ได้นำฮะดีษเช่นนั้นมาบรรจุไว้ในหนังสือที่

เรียกว่า “ซอเฮียะฮ์”

 

12- ลำดับขั้นของฮะดีษซอเฮียะฮ์ :

                ได้กล่าวมาก่อนแล้วว่ามีนักวิชาการบางท่านได้ชี้ชัดลงไปถึงสายรายงานที่ซอเฮียะฮ์ที่สุด ดังนั้นถ้า

ดำเนินตามนี้ และเท่าที่จะมีเงื่อนไขต่างๆ ของฮะดีษซอเฮียะฮ์ได้ ก็จะสามารถกล่าวได้ว่าฮะดีษซอเฮียะฮ์นั้นมี

หลายลำดับขั้น.

 

                ก) ลำดับขั้นสูงสุด คือฮะดีษที่รายงานโดยสายรายงานหนึ่งจากบรรดาสายรายงานที่ซอเฮียะฮ์ที่สุด เช่น

สายรายงานของ มาลิก จาก นาเฟียะอ์ จากอิบนิอุมัร

 

                ข) ขั้นต่ำกว่านั้น คือฮะดีษที่รายงานจากสายของบรรดานักรายงานที่ต่ำกว่าบรรดานักรายงานในสาย

รายงานแรก , เช่นการรายงานของ ฮัมมาด บุตร สะละมะห์ จาก ซาบิต บุตร อะนัส

 

                ค) ขั้นต่ำกว่านั้น คือฮะดีษที่รายงานโดยบุคคลที่มีคุณสมบัติ ไว้ใจได้ น้อยที่สุด เช่นรายงานของ สุฮัยล์

บุตร อะบีซอลิห์ จากบิดาของเขา จาก อะบีฮุรอยเราะห์ .

 

และผนวกกับรายละเอียดนี้ฮะดีษซอเฮียะฮ์จะแบ่งออกเป็นเจ็ดลำดับขั้นคือ :

                1- ฮะดีษที่รายงานตรงกันโดยบุคอรีและมุสลิม (ถือเป็นขั้นสูงสุด)

                2- รองลงไปได้แก่ฮะดีษที่รายงานโดยบุคอรีเพียงผู้เดียว

                3- รองลงไปได้แก่ฮะดีษที่รายงานโดยมุสลิมเพียงผู้เดียว

                4-รองลงไปได้แก่ฮะดีษที่อยู่ในเงื่อนไขของบุคอรี  และเงื่อนไขของมุสลิม   แต่ท่านทั้งสอง

    ไม่ได้ออกรายงาน.

                5- รองลงไปได้แก่ฮะดีษที่อยู่ในเงื่อนไขของบุคอรีแต่ท่านไม่ได้นำออกรายงาน

                6- รองลงไปได้แก่ฮะดีษที่อยู่ในเงื่อนไขของมุสลิมแต่ท่านไม่ได้นำออกรายงาน

                7- รองลงไปได้แก่ฮะดีษที่ซอเฮียะฮ์  ตามทรรศนะของผู้นำในวิชาการฮะดีษนอกจากบุคอรี

                 และมุสลิม เช่น อิบนุคุซัยมะห์ อิบนุฮิบบาน  จากบรรดาฮะดีษที่ไม่ได้อยู่ในเงื่อนไขของ

                 บุคอรีและมุสลิม.

 

13- เงื่อนไขของบุคอรีและมุสลิม :

                บุคอรีและมุสลิมไม่ได้แถลงเกี่ยวกับเงื่อนไขใดๆ ที่ท่านทั้งสองได้ตั้งขึ้นหรือได้เจาะจงไว้ เพิ่มเติมเกิน

กว่าเงื่อนไขที่ได้เห็นพ้องกันแล้วในเรื่องฮะดีษซอเฮียะฮ์ แต่ผลจากการติดตามและตรวจสอบของนักวิชาการ ทำ

ให้ทราบถึงสิ่งที่พวกเขาคาดกันว่าเป็นเงื่อนไขของบุคอรีและมุสลิมหรือของท่านหนึ่งท่านใด

 

                และที่ดีที่สุดของสิ่งที่มีผู้กล่าวถึงในเรื่องนี้ก็คือ ความหมายที่ว่า เงื่อนไขของบุคอรีและมุสลิมหรือของ

คนหนึ่งคนใดนั้นก็คือ ฮะดีษที่ถูกรายงานด้วยสายของบรรดานักรายงานของซอเฮียะฮ์บุคอรีและมุสลิมหรือของ

หนังสือเล่มหนึ่งเล่มใด พร้อมทั้งรักษาวิธีการที่บุคอรีและมุสลิมใช้อยู่เป็นประจำในการรายงานจากบุคคล

เหล่านั้น.

 

14- ความหมายของคำพูดที่นักวิชาการกล่าวว่า :  (مُتَّفَقٌعليه)“ ฮะดีษนี้รายงานตรงกัน ” :เมื่อนักวิชาการ

ฮะดีษได้กล่าวถึงฮะดีษหนึ่งว่า “ฮะดีษนี้รายงานตรงกัน” ความหมายของพวกเขาก็คือ บุคอรีและมุสลิมเห็นพ้อง

กันว่าเป็นฮะดีษซอเฮียะฮ์ ไม่ใช่เป็นความเห็นพ้องกันของประชาชาติอิสลาม  นอกจากท่าน อิบนุซซอลาห์ ที่ได้

กล่าวว่า : “แต่ความเห็นพ้องกันของประชาชาติอิสลามเป็นผลตามมาจากคำพูดดังกล่าวนั้น และได้เกิดขึ้นพร้อม

กับคำพูดดังกล่าว ทั้งนี้เพราะประชาชาติอิสลามได้มีมติให้การยอมรับฮะดีษที่รายงานตรงกันของบุคอรีและ

มุสลิม”(ดูอุลูมุ้ลฮะดีษ หน้า 24)

 

 

15- เป็นเงื่อนไขหรือไม่ ที่ฮะดีษซอเฮียะฮ์ ต้องเป็นฮะดีษ อะซีซ?

                ที่ถูกต้องก็คือไม่มีเงื่อนไขว่าฮะดีษซอเฮียะฮ์ต้องเป็นฮะดีษ อะซีซด้วย ในความหมายที่ว่าต้องเป็นฮะดีษ

ที่มีสายรายงานสองสาย  เพราะพบว่าในซอเฮียะฮ์บุคอรีและมุสลิมและหนังสืออื่นๆ มีฮะดีษซอเฮียะฮ์ที่เป็น

ฮะดีษ ฆอรีบ (คือฮะดีษที่มีสายรายงานเดียว) แต่มีนักวิชาการบางท่านเชื่อว่าต้องเป็นเช่นนั้น (คือฮะดีษซอเฮียะฮ์

ต้องเป็นฮะดีษที่มีสองรายงาน) เช่นทรรศนะของ อะบูอะลี อัลยะบาอีย์ อัลมัวะอฺตะซิลีย์ และท่านฮากิม และ

คำพูดของนักวิชาการบางท่านนี้ขัดกันกับที่เป็นความเห็นพ้องของประชาชาติอิสลาม.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

• < ต่อไป
• ต่อไป >